Ślinianki to trzy pary dużych narządów miąższowych oraz około stu drobnych gruczołów rozsianych w obrębie błony śluzowej jamy ustnej i gardła. Wyróżniamy po jednej parze ślinianek przyusznych, podżuchwowych oraz podjęzykowych. Produkowana przez nie ślina jest wytwarzana przez cały całe nasze życie, oczywiście z największym nasileniem podczas posiłków. Wytwarzamy około litra śliny na dobę.
Z czego składa się ślina?
Przede wszystkim z wody (99,5%). Pozostałe składniki to enzym trawienny (amylaza) oraz substancje bakteriobójcze: lizozym i laktoferyna. Ślina ułatwia przyjmowanie pokarmów, ponieważ po nawilżeniu stają się łatwiejsze do połknięcia. Ślinianki przyuszne odpowiada za produkcję około 25% tzw. śliny spoczynkowej i 70% po pobudzeniu. W przypadku ślinianek podżuchwowych proporcje układają się odwrotnie.
Poważne ryzyko
Istotnym niebezpieczeństwem związanym z chorobami ślinianek jest niedowład lub porażenie nerwu twarzowego. Ten bardzo ważny nerw odpowiedzialny jest za ruchy mięśni danej połowy twarzy. W tym również za zamykanie oka. Można powiedzieć, że trochę jak wąż, wije się przez ważne struktury laryngologiczne. Przechodzi nad uchem wewnętrznym, przez ucho środkowe, a po wyjściu z czaszki biegnie między dwoma płatami ślinianki przyusznej. Stąd patologie ślinianek przyusznych mogą prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji.
Dysfunkcja nerwu twarzowego
Niedowład lub porażenie nerwu twarzowego upośledza lub uniemożliwia poruszanie mięśniami twarzy. Nie można zmarszczyć czoła, uśmiechnąć się, policzek wpada między zęby przy jedzeniu i często bywa przygryzany. Przy jedzeniu ślina wycieka z kącika ust. Dodatkowo pacjent nie ma możliwości zamknięcia oka, co może prowadzić do poważnych konsekwencji okulistycznych, tj. wysychania rogówki. A nawet do konieczności jej przeszczepu.
Jakie kłopoty mogą sprawiać ślinianki?
Wyróżniamy trzy grupy schorzeń tych narządów. Kamicę, stany zapalne oraz choroby nowotworowe.
Kamica ślinianek
Z tym schorzeniem spotykamy się najczęściej. Zawarte w ślinie jony wapnia oraz fosforany mogą wytrącać się w obrębie przewodów wyprowadzających. Stopniowo prowadzi to do powstania kamieni ślinowych. Najczęściej zdarza się to w obrębie ślinianek podżuchwowych. W konsekwencji pojawiają się ból oraz powiększenie gruczołu, szczególnie narastające podczas posiłków. Zaleganie śliny, będącej pożywką bakteryjną, może prowadzić do wtórnego zapalenia. Wówczas ból i obrzęk jeszcze bardziej narastają oraz pojawia się gorączka.
Infekcje w obrębie ślinianek
Mogą mieć charakter bakteryjny lub wirusowy. Ten pierwszy często powodowany jest próchnicą w obrębie jamy ustnej. Z zakażeń wirusowych najbardziej znane jest nagminne zapalenie przyusznic, czyli świnka. Jest wywoływana przez paramyksowirus i przebiega z zajęciem ślinianek przyusznych, a niekiedy trzustki. Czasem obejmuje również układ nerwowy. Okres wylęgania wynosi od 2 do 3 tygodni. Jeśli nie przechorowaliśmy świnki wcześniej – lub nie jesteśmy przeciwko niej zaszczepieni – dość łatwo może dojść do zakażenia. Zakaźność bowiem rozpoczyna się jeszcze przed obrzękiem ślinianek przyusznych i trwa aż do 2 tygodni od początku choroby.
Autoimmunologiczne schorzenia ślinianek
Zespół Sjögrena to klasyczna choroba z grupy schorzeń autoimmunologicznych. Obejmuje nie tylko ślinianki, ale także gruczoły łzowe oraz – często – stawy. W miąższu gruczołów ślinowych dochodzi do powstania nacieków limfocytarnych, co doprowadza do stopniowego zaniku ich czynności. Głównym objawem jest suchość jamy ustnej, spojówek oraz dysfunkcje stawowe. Choroba ta określana jest mianem zespołu suchości.
Nowotwory
Mogą być łagodne lub złośliwe i z reguły dotyczą dużych gruczołów ślinowych. Najczęściej spotykane to gruczolak wielopostaciowy (zwany guzem mieszanym) oraz raki: śluzowo-naskórkowy i gruczołowato-torbielowaty. Charakteryzują się szybkim wzrostem oraz naciekaniem okolicznych tkanek.
Jeśli zatem obserwujemy niepokojące objawy ze strony którykolwiek ślinianki, zawsze należy niezwłocznie zwrócić się o pomoc do lekarza, najlepiej laryngologa.
Zdjęcia: Medonet, CM Promed