Ból ucha potrafi bardzo mocno dokuczyć. I mieć różne przyczyny. Nie zawsze wynika z zapalenia ucha. Czasem bywa powodowany chorobami stawów skroniowo-żuchwowych, zębów, języka, ślinianek lub krtani. Niekiedy nawet chorobami nowotworowymi. Warto zatem skonsultować swoje dolegliwości z laryngologiem. Samo zapalenie ucha środkowego (jamy bębenkowej) z reguły zdarza się u małych dzieci. Zaś to wywołane stanem zapalnym ucha zewnętrznego najczęściej dotyczy dzieci starszych i dorosłych, choć może zdarzyć się w każdym wieku.
Budowa ucha zewnętrznego
Anatomicznie ucho człowieka dzielimy na trzy części, zwane uchem zewnętrznym, środkowym i wewnętrznym. Zewnętrzne to zbudowana z chrząstki małżowina uszna oraz przewód słuchowy zewnętrzny. Ten ostatni składa się z części chrzęstnej oraz kostnej. Zarówno małżowina, jaki przewód słuchowy zewnętrzny, pokryte są skórą, bardzo cienką w części kostnej przewodu słuchowego.
Przyczyny zapalenia ucha zewnętrznego
No cóż… Najczęściej powodem zapalenia ucha zewnętrznego są nasze własne działania. To przede wszystkim złe nawyki w postaci używania patyczków do czyszczenia uszu oraz korzystanie ze słuchawek i różnego rodzaju zatyczek wkładanych do uszu. Typowo przebieg wydarzeń wygląda następująco:
- otarcie naskórka przewodu słuchowego wywołane działaniami mechanicznymi (patyczki, słuchawki, zatyczki…),
- wniknięcie przez uszkodzony naskórek bakterii w głąb tkanki podskórnej,
- rozwój objawów stanu zapalnego.
Do tego należy dodać niepotrzebne, zbyt regularne, korzystanie z preparatów upłynniających woskowinę. Ktoś, kto z ich pomocą pozbywa się tej ważnej substancji ochronnej, jeszcze bardziej naraża się na zakażenie.
Znaczenie woskowiny
Woskowina jest potrzebna. I nie należy jej usuwać z ucha. Wszak zawiera przeciwciała walczące z drobnoustrojami. Mając zaś konsystencję nutelli stanowi mechaniczną przeszkodę dla kurzu, a nawet owadów, które jak wiadomo „lubią” wchodzić w różne zakamarki.
Wpływ temperatury
Latem zapalenia ucha zewnętrznego są znacznie częstsze. Kontakt z wodą i kąpiele w morzu bądź jeziorach zwiększają wilgotność skóry przewodu słuchowego. A panujące latem upały sprzyjają rozmnażaniu się drobnoustrojów. Z lekką przesadą można powiedzieć, że w uchu zewnętrznym warunki stają się trochę podobne to takich, jakie panują w szklarni.
Objawy zapalenia ucha zewnętrznego
Najczęściej pojawia się wszystkich pięć klasycznych cech stanu zapalnego: tumor, rubor, calor, dolor oraz functio laesa. Czyli, mówiąc bardziej przystępnie: obrzęk, przekrwienie, większe ucieplenie, ból i upośledzenie funkcji narządu. Laryngolog oglądając ucho widzi obrzękniętą i przekrwioną skórę przewodu słuchowego. Pacjent zaś odczuwa ból i niedosłuch. Często objawom tym towarzyszy szum uszny oraz wyciek treści zapalnej z przewodu słuchowego. Może rozwinąć się gorączka. Dodatkowo bardzo charakterystyczne dla zapaleń ucha zewnętrznego jest nasilanie się bólu przy dotykaniu małżowiny usznej.
Niekorzystny wpływ wody
Warto zacząć od wyjaśnienia, że przy braku stanu zapalnego kontakt ucha z wodą w żaden sposób nie jest przeciwwskazany. Niekiedy pacjenci zgłaszają, że „profilaktycznie” nie myją uszu bądź myją je tylko wodą. Nie ma to żadnego uzasadnienia. Prawdą natomiast jest, że w sytuacji podrażnienia skóry przewodu słuchowego (patrz: patyczki, słuchawki itp…) kontakt z wodą ułatwia rozwój zapalenia ucha. Dlatego podczas leczenia zaleca się bardzo staranną ochronę chorego ucha przed wodą.
Leczenie zapalenia ucha zewnętrznego
Co do zasady postępowaniem z wyboru jest podanie antybiotyku. Dość często, przy obecności wycieku z ucha, pobierany jest także posiew. Ma on na celu identyfikację drobnoustrojów (bakterii lub grzybów) oraz określenie ich wrażliwości na leki. Z reguły leczenie zostaje rozpoczęte przed uzyskaniem wyniku posiewu. Ból ucha uniemożliwia bowiem kilkudniowe oczekiwanie na wynik, zaś właściwie dobrany antybiotyk z reguły rozwiązuje problem. Posiew ma zatem znaczenie asekuracyjne. Jest potrzebny jedynie w razie braku powodzenia leczenia lub nawrotów zapalenia.
Leki miejscowe
Równolegle z leczeniem doustnym z reguły stosowane są także krople zawierające antybiotyk. Warto podkreślić, że dostępne bez recepty krople rzadko kiedy przynoszą pożądany efekt. Po pierwsze, powinny być to krople z antybiotykiem. Czyli na receptę. Po drugie, co do zasady, zapalenie ucha zewnętrznego wymaga podania antybiotyku, a leczenie miejscowe ma znaczenie tylko pomocnicze.
Stosowanie maści
W aptekach dostępne są – także bez recepty – maści zawierające antybiotyki. Nie jest to jednak rozwiązanie właściwe! Pacjent próbując wprowadzić jakąkolwiek maść do ucha bardzo łatwo zablokuje światło przewodu słuchowego. Co tym bardziej nasili niedosłuch… Po wtóre – co znacznie ważniejsze – aby maść zadziałała skutecznie powinna być wprowadzona na całej długości przewodu słuchowego.
Leczenie sączkami
Zabieg ten, czyli wprowadzenia maści na jałowym sączku na całej długości przewodu słuchowego, może wykonać tylko laryngolog. U pacjentów, u których przeciwwskazane jest stosowanie antybiotyków (ciąża, laktacja, brak powodzenia po wcześniejszej antybiotykoterapii) jest to bardzo korzystna alternatywa. W praktyce ograniczona jest jednak tylko do prywatnych gabinetów, w których laryngolog dostępny jest codziennie (także w weekendy i święta). Zmiana sączka musi być bowiem powtarzana codziennie, przez co najmniej siedem lub osiem dób.
Podsumowując – myjmy uszy (jeśli są zdrowe) wodą i mydłem. Jak całe ciało. Zaś patyczki, słuchawki wewnątrzuszne i zatyczki pozostawmy na sklepowych półkach.
lek: Ryszard Mikołajewski
Zdjęcia: centeronemedical.com, marca.com